Trots leidde de rector mij rond in zijn school. We stapten het lokaal binnen waar een 4 Havo klas stil zat te werken, terwijl de docent zich door een grote stapel correctiewerk worstelde. “We zijn dit jaar in 4 Havo begonnen met zelfstandig werken, iedere les mogen de leerlingen vijftien minuten zelfstandig aan de slag met hun huiswerk. We voeren zelfstandig werken rustig in, wij zijn geen school die maar los experimenteert. Volgend jaar gaan we naar 25 minuten zelfstandig werken per les in 4 Havo.” “Niet in 5 Havo?” probeerde ik nog voorzichtig. “Nee, de leerlingen in 4 Havo moeten er eerst aan wennen. Bovendien, 5 Havo is een eindexamenklas, daar moet je niet mee experimenteren. Als het goed gaat,  beginnen we over enige jaren in de onderbouw, uiteraard met wat minder zelfstandigheid”.

In het verleden was een onderwijzer een gerespecteerd lid van de gemeenschap, en stond in hoog aanzien. Daarnaast was het een voorrecht om naar school te kunnen gaan...

Tegenwoordig lijkt er niets meer goed te zijn aan het basisonderwijs, maar moeten we wel steeds meer. ‘Nederlandse kinderen lezen niet goed genoeg’; ‘Een grote groep kinderen in groep 5 kan niet goed optellen en aftrekken’; ‘School moet meer aandacht geven aan normen en waarden’; ‘Seksuele voorlichting verplicht op basisonderwijs’. En zo kunnen we er allemaal nog wel een paar bij verzinnen. En en passant moet ook het lerarentekort opgelost worden en het niveau van de PABO student omhoog.

"Een loopbaan als professioneel schoolleider overkomt je niet, maar creëer je zelf!"

Online platform voor leiderschap in onderwijs
Linca is een landelijk project van Interstudie NDO en het Centrum voor Nascholing Amsterdam. Het is een ontmoetingsplaats voor alle schoolleiders en aspirant leidinggevenden in alle sectoren van het onderwijs, die actief blijven oriënteren op verdere professionalisering en op hun verdere loopbaan als leidinggevende in het onderwijs. Die hun loopbaan niet als natuurverschijnsel beschouwen, maar als eigen creatie. Leeftijd en ervaring zijn niet de maatgevende factoren voor lidmaatschap, maar de wens, de drive om via het leiderschap een bijdrage te leveren aan de kwaliteitsverbetering van het onderwijs en de onderwijsorganisatie. Linca wil een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van leiderschap in het onderwijs.

Vrijdag de 13de november 2009 kan een geluksdag worden voor schoolleiders, leraren en begeleiders die zich willen verdiepen in leerprocessen en de eigen professionalisering. Zij kunnen dan deelnemen aan het onderwijscongres ‘Leren en laten leren’ in Amsterdam.

Ondernemende schoolleiding leidt tot betere schoolprestaties

De leiding van een school bepaalt maar voor een klein deel hoe goed de opbrengsten van een school zijn. Maar er zijn aanwijzingen dat een ontwikkelingsgerichte schoolcultuur, waarin samenwerking, professionalisering en vernieuwing centraal staan, tot betere schoolprestaties leidt. Dit concludeert NWO-onderzoeker Gerdy ten Bruggencate. Zij onderzocht de invloed van schoolleiders op de schoolprestaties in het voortgezet onderwijs. Ze promoveert op 12 februari aan de Universiteit Twente op haar proefschrift ‘Maken schoolleiders het verschil?’

In de afgelopen jaren werd steeds duidelijker dat de invloed van schoolleiderschap op de leerprestaties relatief klein is, zeker vergeleken met de invloed van de achtergrond van de leerlingen. De invloed van de schoolleiding is bovendien lastig te traceren. Toch stelt Ten Bruggencate nu vast dat het schoolleiderschap een kleine, maar significante, invloed heeft op het rendement van de school.

De focus binnen het onderzoek naar schoolleiderschap in het onderwijs is in de afgelopen decennia verschoven. In de jaren tachtig werd nog vooral uitgegaan van een 'nauwe' opvatting van schoolleiderschap, waarbij de schoolleider werd gezien als onderwijskundig leider en supervisor van docenten. Later kwam er meer aandacht voor bredere modellen waarbij de betrokkenheid en capaciteiten van docenten en het delen van leiderschapstaken centraal staan.

Ontwikkelingsgerichte scholen presteren beter
Hoewel er tot op heden weinig bekend is over de invloed van schoolleiders op de leerlingopbrengsten, zijn er al wel veel factoren gevonden die daarbij mogelijk een rol spelen, zoals de motivatie van docenten en het werkklimaat voor leerlingen. Ten Bruggencate gebruikte een algemeen organisatiemodel, het zogenaamde concurrerende waarden model, om zowel schoolleiderschap als de schoolorganisatie nauwkeurig te kunnen karakteriseren.

De onderzoeker ontdekte dat een ondernemende schoolleiding een ontwikkelingsgerichte schoolcultuur kan stimuleren door te zorgen voor duidelijke doelstellingen en voor ruimte om eigen keuzes te maken. In zo'n ontwikkelingsgerichte schoolcultuur ligt de nadruk op samenwerking, professionalisering en vernieuwing. Een hogere ontwikkelingsgerichtheid leidt tot een beter werkklimaat in de klassen en dit leidt weer tot betere schoolprestaties. Hierbij gaat het vooral om een verhoging van het percentage leerlingen dat onvertraagd doorstroomt in de bovenbouw.Opvallend is ook dat juist schoolleiders van scholen met lagere eindexamencijfers zich richten op het stellen van doelen, aanpassing en vernieuwing. Schoolleiders van scholen met stabiele hoge prestaties leggen hier minder nadruk op. Deze resultaten laten mogelijk het effect zien van het overheidsbeleid dat zich richt op een hogere autonomie voor scholen, en dat die autonomie koppelt aan het afleggen van verantwoordelijkheid.

Honderd scholen doorgelicht
Om de invloed van schoolleiders op de schoolprestaties te kunnen testen, werden gegevens verzameld op ruim honderd scholen voor voortgezet onderwijs in Nederland. In totaal namen 103 schoolleiders, 998 docenten en 4336 havo-5 leerlingen deel aan het onderzoek. De schoolprestaties werden gemeten aan de hand van de gemiddelde cijfers op het centraal schriftelijk eindexamen en de gemiddelde doorstroom in de bovenbouw.

Gerdy ten Bruggencate voerde haar onderzoek uit als onderdeel van het project ‘Onderwijskundige sturing en schooleffectiviteit’. Haar onderzoek werd gefinancierd door de Programmaraad Onderwijsonderzoek van NWO.

Noot voor de pers
Gerdy ten Bruggencate voerde haar onderzoek uit als onderdeel van het project ‘Onderwijskundige sturing en schooleffectiviteit’. Ze deed dit onder begeleiding van dr. Hans Luyten en prof. dr. Jaap Scheerens in de vakgroep Onderwijsorganisatie en -management (OM) van de Universiteit Twente en in samenwerking met onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam. Haar onderzoek werd gefinancierd door de Programmaraad Onderwijsonderzoek van NWO. Een digitale versie van het proefschrift ‘Maken schoolleiders het verschil? Onderzoek naar de invloed van schoolleiders op de schoolresultaten’ is beschikbaar.

Contactpersoon voor de pers: Joost Bruysters, tel (053) 4892773.

Meer informatie:

Linca is een splinternieuwe community voor en door schoolleiders.
De leergemeenschap helpt hen om op de juiste plek in het onderwijs terecht te komen. Totdat het zover is, werken de deelnemers aan hun professionalisering op www.linca.nl via (internet)fora, kennisuitwisseling en inspiratiedagen.

In Nederland zijn er te weinig topverpleegkundigen. In de Volkskrant* las ik dat ziekenhuizen gespecialiseerde verpleegkundigen een bindingspremie bieden van maximaal 5000 euro per jaar als ze beloven niet weg te gaan. De maatregel moet de trek naar commerciële detacheringsbureaus keren. Want in de praktijk blijken er verpleegkundigen te zijn die eerst opstappen en zich vervolgens als interim-verpleegkundige, via commerciële detacheringbureaus, tegen dubbele kosten terugverhuren aan het ziekenhuis. In het onderwijs spelen dit soort zaken niet. Daar zien we een andere oplossing: hier wordt het structurele tekort aan bevoegde leraren opgelost door vooral onbevoegden, studenten en zij-instromers in te zetten. Zij zijn vele malen goedkoper dan een bevoegde interim-docent van een detacheringsbureau. Maar het onderwijs heeft wel te maken met onmisbare topdocenten die het onderwijs verlaten. Kunnen wij dat voorkomen? Laten leraren zich binden? Waardoor?

Het is toch vreemd. Banken gaan failliet. Ontslagen in het bedrijfsleven zijn onvermijdelijk. Tientallen miljoenen worden door de overheid bijgelegd om banken en particulieren te redden. Ondertussen steken bankdirecteuren miljoenen in hun zak voor het geld in rook opgaat. Tegelijkertijd beginnen gemeentes te beseffen dat zij minder ruim kunnen begroten. Bouwplannen liggen stil, en plannen krijgen een minder stabiele fundering. Bij verschillende gemeentes raakt de bruidsschat op en dat voelt het onderwijs ook. Besturen krijgen het moeilijker, weerstandsvermogen wordt minder. Zeker als het leerlingaantal in bepaalde wijken van grote steden afneemt.
Hogere lasten en energierekeningen, en een stijgende inflatie. Hoe zit dat dan in het onderwijs? Kan de schooldirecteur onder deze financiële druk de schoolbegroting nog sluitend krijgen? En moet dat?

Dat communicatie binnen een team een fragiel element kan zijn, zullen de meeste “teamspelers” vast beamen. Waar gecommuniceerd wordt, kunnen soms wat storingen optreden. Meestal is er sprake van een lichte ruis, en zo nu en dan moet er letterlijk worden ingegrepen om “de zender” en “de ontvanger” weer op één lijn te krijgen.

Sinds drie maanden heb ik het genoegen werkzaam te zijn op een basisschool waar men zich heel bewust bezig houdt met “communiceren”. Niet alleen de communicatie naar de kinderen, naar ouders en derden maar ook aan de communicatie onderling besteden we bewust aandacht. Op verzoek van het gehele team is er voor de zomervakantie besloten dit schooljaar te werken aan het herstel van de onderlinge communicatie. Door een opeenstapeling van gebeurtenissen is deze verstoord. Met als gevolg dat het vertrouwen in elkaar en /of in zichzelf naar een dieptepunt is gedaald. De samenwerking en communicatie tussen de leerkrachten bevorderen is een speerpunt in ons schoolplan voor dit schooljaar.

Vroeger, toen er nog hobbels en kuilen in de weg zaten, waren er de notaris, de arts, de advocaat en leraar die kennis en aanzien hadden. Aanzien? Voor een leraar? Joost mag weten waar dat gebleven is… In de afgelopen periode hebben we staatssecretaris Dijksma steeds gehoord over het taal- en rekenonderwijs dat te wensen overlaat, ouders zoeken bijlessen voor hun kinderen bij een orthopedagoog, we horen de leraar steeds meer klagen dat het de kinderen zijn die steeds lastiger worden en het taakbeleid dat hen motiveert eerder naar huis te gaan. We zouden ons moeten schamen!